در دائرة المعارف تشيّع آمده : آيات الاحكام ، به آيه‌هايى از قرآن كريم گفته مىشود كه به تنهايى يا به كمك آيات ديگر ، حكمى يا احكامى از مسائل فقهى را در بردارند مانند : « . . . وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا » ( آل عمران ، 92 ) كه در آن انجام مناسك حج بر مردم مستطيع واجب گرديده است . آيات الاحكام به عنوان يكى از مهمترين مباحث اسلامى در طول قرنها ، مورد گفتگو و كاوش دانش‌پژوهان اسلامى بوده است . در قرآن ، نزديك به پانصد آيه و به گفتهء بحرانى يك چهارم قرآن و به نوشتهء جلال الدين سيوطى يكى از سى موضوعى كه در قرآن آمده حدود و احكام است . منظور از اين آيات آيه‌هايى است كه در آنها به صراحت از احكام فقهى ، سخن به ميان است و گرنه از بسيارى از آيات قصص و امثال ، مسائل فقهى نيز استنباط مىگردد . در سوره‌هاى بقره ، نساء ، مائده و انعام به بسيارى از آيه‌هاى نوع نخست يعنى آياتى كه آشكارا از احكام فقهى گفتگو مىكنند برمىخوريم . اين آيات سرفصلهاى فقهى و قوانين اسلامى را در برمىگيرند . همين آيه‌ها با اختلاف نظر و استنباطهاى گاهى ناهماهنگ فقيهان دينى پيوسته طرف توجه استدلال اين پژوهشگران بوده‌اند . پيداست كه چون فقه اسلامى ، نشان دهندهء راه و شيوه‌هاى رفتار مسلمانان در همهء زمينه‌ها و كارها و برخوردهاى اجتماعى مىباشد ، نوشته‌ها و كتب فرهنگ اسلامى ، بر بنياد آيه‌هاى مبين ، بيشترين كوشش خود را در راه استنباط و درك مسائل فقهى احكام اسلامى ، به كار برده است . از نخستين روزهاى تشكيل حكومت اسلامى در مدينه ، شمارى از اين آيه‌ها به وسيلهء شخص پيامبر اسلام صلىّ اللّه عليه و آله در پاسخ به برخى از پرسشهاى مسلمانان ، به كار گرفته مىشد . پس از رحلت پيامبر صلىّ اللّه عليه و آله آيات قرآنى و سخنان و رفتارهاى وى و ائمهء اطهار عليهم السّلام ، راهگشاى مسلمانان در برخورد با مسائل دينى به شمار مىآمد و چنان كه گفته شد پايه و بنياد بيشتر اين راهگشايىها ، آيات احكام قرآنى بوده است . نوع دوم از آياتى كه به عنوان پايهء احكام و مسائل فقهى به شمار مىروند ، آياتى هستند كه به مدد استنباط ، مىتوان در آنها به احكامى دست يافت . اين دسته از آيات نيز ، خود